"O le vaalele i totonu ia te ia lava e le o se mea lamatia matautia. Ae i se tulaga e sili atu nai lo le sami, e matua leai lava se loto faamagalo i so o se le amanaʻiaina, le atoatoa po o le le amanaiaina."
- Capt AG Lamplugh, Vaega o Inisiua Vaalele a Peretania
E tusa ai ma le Association o Felauaiga i luga o le Ea, e mafai e se tagata ona lele i aso uma mo le 3,859 tausaga e aunoa ma le aafia ai i se faalavelave tau vaalele. O se faʻalavelave faʻafuaseʻi o se faalavelave se tasi mo le 1.4 miliona o vaalele, e tusa ai ma se lipoti CNN (faʻavae i luga ole 2009).
O femalagaiga i luga o le ea i aso nei e tumau pea le saogalemu, faʻafetai i se vaega o suʻesuʻega faʻafuaseʻi O faʻamaoniga mai tagata sailiili faʻafuaseʻi e tuʻuina atu le ala mo le faʻaleleia atili o le saogalemu i luga o vaalele, e pei o suiga talu ai nei i le pailate tiute ma mea e manaʻomia e faʻamalieina e faʻafesoʻotaʻi ai le vaivai o le pailate lea na mafua ai le tele o lipoti faʻafuaseʻi. O nei suiga o loʻo puipuia ai faalavelave ma faʻaolaina ai ola.
O le faagasologa o le suesuega o faalavelave faafuasei e faigofie lava i luga o pepa ae mafai ona faigata i mea e le vaaia e pei o faiga faaupufai, faiga faaletulafono, ma feeseeseaiga faavaomalo, faapea foi ma manaoga faaletino e pei o le matautia o le eleele po o le faaleagaina o faalavelave faafuasei mai le tau. E tele vaega ma mea e aʻafia ai i suʻesuʻega faʻafuaseʻi tau vaalele, e pei ona otooto atu i lalo.
O ai o loʻo aʻafia i se suʻesuʻega?
- IIC: O faʻalavelave tau vaalele uma o le ai ai se Suʻesuʻe-In-Charge poʻo IIC. O le kamupani poʻo le faalapotopotoga e nafa ma le suʻesuʻega atoa.
- NTSB: I totonu o le Iunaite Setete, o le National Board Safety Safety Board o le pule i luga o suesuega i faalavelave tau vaalele, sei vagana ai nisi o faalavelave a le malo ma le militeri. I le faaopoopo atu io latou tiute i le lotoifale, e masani ona valaauina sui o le NTSB e fesoasoani i faalavelave mai fafo e faavae i luga o latou tulaga maualuga o le poto masani ma le poto. E le gata i lea, e mafai e le NTSB ona filifili e suʻesuʻe se mea na tupu poʻo se faʻalavelave e le masani ona suʻeina e faʻamaeʻa aʻoaʻoga e faʻalelei atili ai le vaalele.
- ICAO: O le Faalapotopotoga o Vaalele Sivili Faʻavaomalo e leai se pule i luga o le komiti suʻesuʻe a le atunuu, ae e maua ai tulaga ma faʻamaumauga e tatau ona mulimulitaʻia mo faʻalavelave e faʻasino i le lua poʻo le sili atu o atunuu.
- FAA: E ui o nisi atonu e manatu e tatau i le FAA ona suʻeina faalavelave faʻafuaseʻi vaalele, tatou te laki pe latou te le faia! Latou te auai, e tele lava ina fuafua pe i ai ni tulafono faatonutonu ua malepe ma i se tulaga aoao, ia nofouta i mataupu saogalemu ma gaoioiga faaletulafono atonu e talafeagai.
- Faigamalo a le lotoifale / afi / Fomaʻi: Afai o se faalavelave faʻafuaseʻi e tupu i se malaevaalele, o le a faʻaaogaina le fuafuaga faʻafuaseʻi o le malaevaalele . Mo mafuaaga manino, o le afi i le lotoifale, leoleo poo tagata faigaluega faafomai e ono avea ma molimau i mea na tutupu i le maea ai o se faalavelave ma e taua i le suesuega.
- FBI: O le FBI e aʻafia pe a tupu ni faʻalavelave e aʻafia ai le saogalemu o le atunuʻu poo le faʻalavelave faʻafuaseʻi.
Isi: O isi faʻalapotopotoga ma ofisa faʻapitoa e mafai ona aafia i le faʻagasologa o le suʻega i se tasi o auala, pe o le saofagā i le suʻesuʻega, i le avea ai o se molimau poʻo le tulaga o le aufaasālalau, o se faʻasalalauga faʻapitoa. O nei vaega e mafai ona aofia ai vaalele vaalele, vaalele vaalele, kamupani inisiua, EPA taitasi, aufaasālalau poʻo tagata sailiili tutoatasi ma faufautua.
Faʻamuamua Faalavelave:
Talu ai e le mafai e le NTSB ona suʻeina faʻalavelave faʻafuaseʻi e tupu i se auiliiliga auiliili, e tatau ona faʻaalu o latou taimi i le mea sili ona taua. O le mea lea, o vaalele tau vaalele ua vaevaeina i ni vaega se fa e mafua mai i le 'suʻesuʻega tele' i le 'faatapulaa suʻesuʻega'.
O se suʻesuʻega tele o le a ono faia i le mataupu e aofia ai se kamupani vaalele tele, tagata taua, poʻo faiga faatupu faalavelave. O se 'au atoa o tagata ma punaoa o le a tuuto atu i se suʻesuʻega tele.
O se suesuega faatapulaaina, i le isi itu, e aofia ai le tele o faalavelave i luga o le vaalele lea e iloiloina ai e le NTSB se ripoti e auina atu. E tusa ai ma le Grant Safety Investigator Grant Brophy, "o faʻalavelave faʻafuaseʻi e masani ona suʻesuʻeina i telefoni ma vaega eseese, e faʻavae i luga o faʻamatalaga na lipotia i le NTSB 6120.1."
I luga o le Scene
Afai o le faalavelave e tele pe taua tele, o le IIC o le a faʻalauiloaina se "Team Go-Team," o se vaega o tagata na faʻamoemoe e tali atu i se faʻalavelave faʻafuaseʻi, e pei o se faalavelave faʻafuaseʻi i le ea. O le "Go-Team" e masani ona aofia ai le IIC, o le sui o le komiti NTSB, ma isi tomai faʻapitoa, e fuafua i le faʻalavelave faʻafuaseʻi. Afai o se faʻataʻitaʻiga, o loʻo i ai faʻamatalaga amata o le a le manuia le afi, o le a faʻauluina le afi afi o le vaalele ma inisinia.
E oʻo lava i le taimi latou te taunuu ai i le vaaiga, o le IIC o le a galue e faʻatūina se faʻavaega autu e mafai ai ona faʻatulagaina sui uma ma tuʻuina atu tiute patino.
O leoleo faʻapitonuʻu, afi, ma le laveai o le a faʻamaopoopoina, e pei o le saogalemu mo le faʻalavelave faʻasalalau ma faʻasalalauga fuafuaina, pe a manaʻomia.
Muamua ma le taua, o tagata afaina ma tagata molimau o le a faailoaina ma tuuina atu fesoasoani.
O le faʻapalapalaina o loʻo suʻesuʻeina, pueina, pueina ata ma faasaoina. I nisi tulaga, ua lafoina e toe suʻesuʻeina i se galuega.
I le faagasologa o le suʻesuʻega, o loʻo iai ni fuafuaga e faʻamamafa ai le faʻaogaina o mea matautia ma isi lamatiaga i le aufaigaluega suʻesuʻe. Ona galulue lea o tagata sailiili io latou tofiga faamoemoeina, e fuafua i manaoga o tagata taʻitoʻatasi.
O se suʻesuʻega ua maeʻa ona faia e fuafua ai le tulaʻi mai o aʻafiaga, saoasaoa, ma le tau. O le tulaga o le au, vaʻavaʻavaʻavale, ma e oʻo lava i nofoa pasese e mafai ona taʻu atu i tagata sailiili le tele o mea atonu na tutupu.
Sailiiliga ma Lipoti
A maeʻa loa le suʻesuʻeina o le fanua ma toe foi atu pati taitasi i lona ofisa, o lipoti e tusia e uiga i sailiiliga. O itu auai taʻitasi i le suʻesuʻega e masani ona faʻataʻitaʻi ana lava sailiiliga ma auʻiliʻiliga o le faalavelave ma tuʻuina atu i le NTSB. E iloiloina e le NTSB lipoti taʻitasi ma faʻamaeʻaina lana lipoti faʻafuaseʻi faʻafuaseʻi. Mulimuli ane, (o nisi taimi i tausaga talu ai se faalavelave faʻafuaseʻi), o le a maeʻa le lipoti. Tagata lautele e mafai ona suʻeina le NTSB database o lipoti faʻafuaseʻi e suʻe ai auiliiliga o faalavelave patino.
O NTSB vaʻaia faʻalavelave faʻafuaseʻi e faʻaaoga lautele i le vaalele vaalele. E maeʻa lipoti ma o le NTSB o le a sili ona lelei e aofia ai le tala atoa mai le manatu le faʻaituau. E faia foi e le NTSB ni fautuaga saogalemu i lipoti taʻitasi i vaega eseese, e pei o le FAA, vaalele vaalele, vaalele ma le au feoaiga i luga o le ea. O nei fautuaga e masani ona faaosofia ai ni gaoioiga mai faalapotopotoga e pei ole FAA, e puipuia ai faalavelave i le lumanai ma mulimuli ane, faasaoina ai ola.
Punaoa:
- NTSB.com
- Suesuega o Faalavelave Vaalele , 2nd Edition (2006), saunia e Richard H. Wood ma Robert W. Sweginnis